Quay tiến độ công trình bằng flycam chỉ có giá trị khi các lần quay so sánh được với nhau: cùng điểm đứng, cùng độ cao, cùng hướng và góc nghiêng camera, cùng khung giờ trong ngày, cùng cài đặt ống kính. Làm được vậy, ghép các lần quay lại sẽ thấy công trình lớn lên từng tháng như một thước phim tua nhanh; không làm được, đống tư liệu chỉ là những cảnh rời rạc khó dùng. Cách làm cốt lõi là lưu đường bay theo điểm lập sẵn và giữ một hồ sơ điểm quay cố định cho từng công trình.
Bài này viết cho người nhận quay tiến độ cho chủ đầu tư, nhà thầu hay đội truyền thông dự án, phục vụ báo cáo nội bộ, cập nhật cho khách hàng và làm tư liệu truyền thông. Đây không phải đo vẽ kỹ thuật để nghiệm thu khối lượng; phần đó thuộc danh mục khảo sát đo vẽ. Công trường là nơi có cẩu tháp, người làm việc trên cao và quy định an toàn riêng, nên mọi buổi bay phải phối hợp với ban chỉ huy công trường, ngoài việc kiểm vùng bay và phép bay theo quy định hiện hành.
Vì sao tư liệu tiến độ hay bị vô dụng sau vài tháng
Tình huống phổ biến: công trình kéo dài một hai năm, mỗi tháng có người bay một lần, nhưng mỗi lần một người khác nhau, đứng chỗ khác nhau, bay độ cao khác nhau, có lần sáng, có lần chiều. Đến lúc muốn làm video tổng kết hay so sánh tiến độ, không cảnh nào ghép với cảnh nào. Người dựng phải xoay, cắt, chỉnh màu từng cảnh, kết quả vẫn giật cục.
Nguyên nhân không nằm ở tay nghề bay mà ở chỗ thiếu một chuẩn chung. Quay tiến độ là việc lặp lại, và cái quý nhất của nó là tính nhất quán. Một cảnh bình thường nhưng lặp lại đúng hai mươi lần có giá trị hơn hai mươi cảnh đẹp mà mỗi cảnh một kiểu.
Vì vậy, buổi bay đầu tiên của một hợp đồng tiến độ là buổi quan trọng nhất. Đó là lúc người quay thiết lập các điểm quay, lưu đường bay, ghi lại mọi thông số. Các buổi sau chỉ là lặp lại, cộng thêm vài cảnh tự do tuỳ giai đoạn. Người thuê nên biết điều này để không giao mỗi tháng cho một người khác mà không chuyển hồ sơ điểm quay.
Thiết lập hồ sơ điểm quay cố định ở buổi đầu tiên
Mỗi điểm quay là một tổ hợp vị trí, độ cao, hướng, góc nghiêng camera. Buổi đầu tiên dành thời gian cho việc này, đừng vội quay nhiều cảnh.
- Chọn ba đến năm điểm quay cố định. Thường gồm: một điểm nhìn thẳng xuống từ trên tâm công trình, hai điểm góc chéo từ hai góc đối diện, một điểm toàn cảnh xa có bối cảnh xung quanh, và một điểm ngang tầm thấp từ phía mặt tiền chính.
- Tính trước công trình sẽ cao bao nhiêu. Điểm quay phải vẫn dùng được khi công trình lên tới tầng cao nhất và cẩu tháp còn đứng. Hỏi ban chỉ huy chiều cao hoàn thiện và vị trí cẩu tháp để đặt điểm quay đủ xa, đủ cao.
- Lưu đường bay theo điểm lập sẵn. Nhiều ứng dụng điều khiển cho lưu vị trí, độ cao, hướng máy và góc camera tại từng điểm, rồi tự bay lại. Kiểm tính năng này trên máy của mình, vì tên gọi và cách dùng đổi theo phiên bản.
- Ghi lại thông số bằng chữ. Ngoài tệp đường bay, ghi bảng tay: toạ độ, độ cao so với điểm cất cánh, hướng la bàn, góc nghiêng camera, tiêu cự hoặc mức zoom, điểm cất cánh. Tệp đường bay có thể mất khi đổi máy hay cập nhật ứng dụng; bảng chữ thì không.
- Chụp ảnh tham chiếu cho từng điểm. Lần sau mở ảnh tham chiếu lên, căn khung cho khớp trước khi quay, nhất là khi phải bay tay.
- Cố định điểm cất cánh. Đánh dấu một vị trí trong công trường, thống nhất với ban chỉ huy rằng chỗ đó luôn để trống vào ngày bay.
Ví dụ giả định: một toà văn phòng mười hai tầng, người quay chọn bốn điểm cố định, đặt điểm toàn cảnh ở xa hơn và cao hơn so với ý định ban đầu vì biết cẩu tháp sẽ còn cao hơn mái công trình. Mười tám tháng sau, cả bốn điểm vẫn dùng được, video tổng kết ghép mượt.
Lịch và nội dung quay theo giai đoạn thi công
Ngoài các điểm cố định quay mọi buổi, mỗi giai đoạn có những cảnh riêng đáng ghi lại. Bảng dưới là gợi ý chung, chi tiết theo kế hoạch của từng công trình.
| Giai đoạn | Cảnh cố định | Cảnh riêng nên thêm | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Chuẩn bị mặt bằng | Đủ các điểm, ghi hiện trạng ban đầu | Toàn cảnh khu đất trước khi động thổ | Buổi này là mốc gốc, quay kỹ nhất |
| Móng và tầng hầm | Đủ các điểm | Nhìn thẳng xuống hố đào, cọc, đài móng | Không bay thấp vào hố khi có người làm việc |
| Phần thân | Đủ các điểm | Mỗi lần đổ sàn một tầng, cảnh cẩu tháp hoạt động từ xa | Giữ khoảng cách cẩu tháp, phối hợp người điều khiển cẩu |
| Hoàn thiện mặt ngoài | Đủ các điểm | Bay ngang mặt dựng, cảnh tháo giàn giáo | Giàn giáo và lưới che dễ vướng máy |
| Cảnh quan, bàn giao | Đủ các điểm | Toàn cảnh hoàn thiện, giờ xanh khi đèn lên | Buổi này là kết của video tổng kết |
Tần suất thường do người thuê quyết định theo nhu cầu báo cáo, có thể hằng tuần, hằng tháng, hoặc theo mốc thi công. Với video tua nhanh, quay đều đặn quan trọng hơn quay dày.
Giữ nhất quán: ánh sáng, cài đặt, đặt tên tệp
Cùng khung giờ. Chọn một khung giờ trong ngày và giữ nguyên, ví dụ giữa buổi sáng. Hướng bóng đổ khác nhau giữa sáng và chiều làm hai cảnh cùng điểm trông như hai nơi. Nếu thời tiết buộc phải đổi giờ, ghi chú vào hồ sơ buổi bay.
Cùng cài đặt camera. Cùng độ phân giải, tốc độ khung hình, cấu hình màu, cân bằng trắng cố định thay vì tự động. Cân bằng trắng tự động thay đổi theo cảnh làm màu nhảy giữa các tháng. Ghi bộ cài đặt vào hồ sơ điểm quay.
Đặt tên tệp có quy tắc. Ví dụ: mã công trình, ngày theo dạng năm-tháng-ngày, mã điểm quay, số thứ tự. Tên như vậy sắp xếp đúng thứ tự thời gian và tìm được ngay cảnh của điểm nào, ngày nào, kể cả khi người khác tiếp nhận hồ sơ.
Lưu trữ hai nơi. Tư liệu tiến độ là tài sản dài hạn của dự án, mất một tháng là mất vĩnh viễn một khung trong video tổng kết. Lưu ít nhất hai nơi tách biệt, thống nhất với người thuê ai giữ bản gốc và trong bao lâu.
An toàn trên công trường: cẩu tháp, người trên cao và luồng gió
Công trường là môi trường bay phức tạp: cẩu tháp quay liên tục, cáp cẩu khó nhìn thấy, vật liệu được cẩu lên cao, công nhân làm việc trên sàn và giàn giáo. Máy rơi trong công trường có thể gây tai nạn cho người bên dưới. Vì vậy, lịch bay phải thống nhất với ban chỉ huy, tốt nhất vào lúc cẩu tạm dừng hoặc có người điều phối liên lạc với người điều khiển cẩu.
Không bay ngang trên đầu công nhân, không bay giữa cẩu tháp và công trình, không bay gần cáp cẩu. Khối nhà cao đang xây tạo luồng gió xoáy quanh góc nhà và giữa các khối; máy nhỏ dễ bị đẩy về phía kết cấu. Giữ máy ở khoảng cách lớn hơn bình thường so với mặt dựng, nhất là ở độ cao lớn.
Kết cấu thép, cốt thép dày đặc và trạm điện tạm có thể gây nhiễu la bàn. Hiệu chỉnh la bàn ở khu trống xa kết cấu thép, chú ý cảnh báo trên ứng dụng. Mặc đồ bảo hộ theo yêu cầu công trường khi vào hiện trường. Các tình huống sự cố, mất kết nối và trách nhiệm khi rơi máy có ở trang Không Phận.
Dựng video tiến độ và so sánh trước sau
Sản phẩm phổ biến nhất từ tư liệu tiến độ là video tua nhanh: ghép các cảnh cùng điểm theo thời gian, mỗi buổi bay một vài khung hình hoặc một đoạn ngắn, chuyển cảnh mờ chồng để công trình như mọc lên. Khi điểm quay nhất quán, phần mềm dựng chỉ cần căn chỉnh nhẹ. Một số phần mềm có tính năng tự căn khung giữa các cảnh dựa trên đặc điểm hình ảnh, giúp khử độ lệch nhỏ còn lại.
Báo cáo định kỳ thì khác: thường là ảnh tĩnh từ các điểm cố định, đặt cạnh ảnh cùng điểm của lần trước, kèm ngày quay. Ảnh trước sau kiểu này giúp người không ở công trường hình dung tiến độ nhanh. Chatbot có thể giúp viết phần mô tả ngắn từ ghi chú của ban chỉ huy, nhưng nội dung về khối lượng, phần việc đã xong phải lấy từ báo cáo kỹ thuật, không suy ra từ ảnh.
Khi dùng tư liệu cho truyền thông bên ngoài như mạng xã hội, trang dự án, cần sự đồng ý của chủ đầu tư, che mặt công nhân nếu cần, và tránh những cảnh cho thấy vi phạm an toàn mà dự án chưa xử lý. Video tiến độ phục vụ truyền thông phải trung thực về thời gian: không ghép cảnh của giai đoạn sau vào mốc thời gian sớm hơn để tạo ấn tượng thi công nhanh.
Thoả thuận với người thuê trước khi nhận hợp đồng tiến độ
Hợp đồng quay tiến độ kéo dài nhiều tháng nên những điều chưa nói rõ ở đầu dễ thành vướng mắc về sau. Các điểm nên thống nhất bằng văn bản: tần suất và khung ngày quay, số điểm cố định, sản phẩm mỗi buổi (ảnh tĩnh, đoạn video, bản dựng ngắn), hạn giao sau mỗi buổi, cách xử lý khi thời tiết xấu, ai liên hệ với ban chỉ huy công trường để xếp lịch bay.
Quyền sử dụng tư liệu cũng cần rõ: chủ đầu tư dùng cho truyền thông, nhà thầu dùng cho hồ sơ năng lực, người quay dùng cho portfolio, mỗi bên được dùng đến đâu. Nếu dự án có yêu cầu bảo mật như chưa công bố, có công nghệ thi công riêng, thì người quay không đăng gì cho tới khi được phép.
Phép bay là điểm phải bàn sớm. Với công trình trong đô thị, gần khu vực hạn chế, việc xin phép có thể cần thời gian và phải gia hạn theo thời hạn của giấy phép. Ai đứng ra xin, chi phí và thời gian tính vào đâu, nên ghi vào báo giá như một yếu tố riêng. Chi tiết thủ tục có ở trang Không Phận; phần lập báo giá theo yếu tố cấu thành có ở danh mục làm nghề flycam. Cuối cùng, nên có điều khoản bàn giao hồ sơ điểm quay khi kết thúc hoặc khi một bên muốn dừng giữa chừng, để chuỗi tư liệu không bị đứt.
Câu hỏi thường gặp
Bay theo điểm lập sẵn có chính xác tuyệt đối không?
Không. Định vị vệ tinh của drone dân dụng thường có sai số nhỏ, khung hình giữa các lần có thể lệch đôi chút. Với video tua nhanh, phần mềm dựng căn chỉnh được độ lệch nhỏ. Máy có mô-đun định vị chính xác cao cho kết quả lặp tốt hơn, nhưng không bắt buộc với tư liệu truyền thông.
Đổi máy giữa chừng thì giữ nhất quán thế nào?
Ghi lại tiêu cự tương đương, độ phân giải, cấu hình màu của máy cũ, chọn chế độ gần nhất trên máy mới, rồi căn khung bằng ảnh tham chiếu. Màu có thể lệch giữa hai dòng cảm biến; cân chỉnh màu khi dựng. Tốt nhất là tránh đổi máy trong một hợp đồng tiến độ nếu được.
Ai giữ hồ sơ điểm quay khi hết hợp đồng?
Nên thoả thuận ngay từ đầu. Nhiều chủ đầu tư muốn giữ cả hồ sơ điểm quay và tư liệu gốc để có thể giao cho người khác tiếp tục. Người quay có thể giữ bản sao cho portfolio nếu được đồng ý. Ghi rõ trong hợp đồng về quyền sử dụng tư liệu.
Thời tiết xấu đúng ngày quay định kỳ thì sao?
Dời sang ngày gần nhất có thời tiết tốt, ghi ngày thực tế vào tên tệp và hồ sơ. Lệch vài ngày không ảnh hưởng video tua nhanh; quay trong mưa hay gió lớn mới làm hỏng tính nhất quán. Thống nhất trước với người thuê về khoảng dời cho phép.
Có cần quay cả bên trong công trình không?
Tư liệu tiến độ bằng flycam chủ yếu là bên ngoài. Bên trong như phần thô, hoàn thiện nội thất thường chụp bằng máy cầm tay hoặc camera 360 theo điểm cố định trên mặt bằng. Hai loại tư liệu bổ sung cho nhau trong báo cáo tiến độ.
Ảnh tiến độ từ flycam có dùng để nghiệm thu khối lượng không?
Ảnh tư liệu truyền thông không phải căn cứ nghiệm thu. Nếu cần số liệu như khối lượng đào đắp, diện tích hoàn thành, phải dùng quy trình đo vẽ với độ chồng phủ, điểm khống chế và phần mềm xử lý chuyên dụng, cùng xác nhận của các bên liên quan. Danh mục khảo sát đo vẽ có các bài về việc này.