Sáu chuyển động flycam kinh điển là: bay tiến về chủ đề, bay lùi để hé lộ khung cảnh, bay ngang song song với chủ đề, bay vòng quanh một tâm, nâng thẳng lên (có hoặc không nghiêng camera) và nhìn thẳng xuống rồi xoay hoặc trôi. Gần như mọi cảnh flycam bạn thấy trong phim quảng cáo, video cưới hay vlog du lịch đều là một trong sáu kiểu này hoặc tổ hợp của hai kiểu. Nắm vững từng kiểu với một cần gạt, rồi kết hợp hai cần, là con đường ngắn nhất để quay mượt.
Bài viết theo cách gọi phổ biến trong giới quay phim Việt Nam, kèm tên tiếng Anh hay gặp. Ví dụ dùng tay điều khiển hai cần theo kiểu phổ biến nhất (cần trái điều độ cao và xoay thân, cần phải điều tiến lùi và sang ngang); máy của bạn có thể cài khác, hãy kiểm trong ứng dụng. Kỹ năng điều khiển nền và lộ trình luyện tập có ở danh mục luyện kỹ năng bay.
Sáu chuyển động trong một bảng
Bảng dưới tóm tắt mỗi chuyển động làm được gì trong câu chuyện và điều khiển thế nào:
| Chuyển động | Kể được gì | Điều khiển chính | Lỗi hay gặp |
|---|---|---|---|
| Bay tiến (push in) | Dẫn người xem tới một điểm, tạo kỳ vọng | Cần phải đẩy lên, giữ camera nghiêng cố định | Tăng tốc giật, chủ đề lệch tâm |
| Bay lùi hé lộ (pull back, reveal) | Từ chi tiết mở ra bối cảnh lớn | Cần phải kéo xuống, thường kèm nâng nhẹ | Lùi vào vật cản phía sau không thấy |
| Bay ngang (truck, side slide) | Theo dọc một con đường, bờ biển, dãy nhà | Cần phải gạt ngang | Chân trời trôi, tốc độ không đều |
| Bay vòng (orbit) | Khoe một công trình, một người từ mọi phía | Gạt ngang kết hợp xoay thân ngược chiều | Khoảng cách tới tâm co giãn |
| Nâng thẳng (pedestal, boom up) | Lộ quy mô, chuyển từ mặt đất lên toàn cảnh | Cần trái đẩy lên, có thể nghiêng camera dần | Nghiêng camera không đều tay |
| Nhìn thẳng xuống (top-down) | Hoa văn, hình khối, nhịp điệu | Camera chúc 90 độ, xoay thân hoặc trôi | Bóng máy lọt khung, cánh quạt lọt hình |
Chuyển động nào cũng nên bắt đầu và kết thúc bằng hai giây đứng yên. Và với mỗi chuyển động, quay ít nhất hai lần: một lần đúng tốc độ dự kiến, một lần chậm hơn.
Bay tiến và bay lùi hé lộ: cặp chuyển động dùng nhiều nhất
Bay tiến là cách mở đầu quen thuộc: máy lướt qua mặt hồ, tiến dần tới khu nghỉ dưỡng, khiến người xem chờ đợi điều sắp hiện ra. Điểm mấu chốt là tốc độ đều và chủ đề luôn nằm ở một vị trí cố định trong khung, thường là giữa hoặc một phần ba. Nếu muốn chủ đề lớn dần mà không bị trôi lên, phải nghiêng camera xuống từ từ khi máy đến gần, đây là kỹ năng cần tập riêng.
Bay lùi hé lộ đảo ngược câu chuyện: bắt đầu từ một chi tiết như bàn tay cô dâu, chiếc xuồng, ô cửa sổ, rồi lùi xa để thấy cả bối cảnh. Cảnh này hay được dùng để kết thúc phim. Nguy cơ lớn nhất là máy lùi về phía bạn không nhìn thấy: nhiều máy chỉ có cảm biến tránh vật cản phía trước hoặc cảm biến phía sau hạn chế. Trước khi quay, hãy bay một lượt không ghi theo chiều tiến để xem đường lùi có gì, rồi mới quay theo chiều lùi.
Một biến thể hay là bay lùi kết hợp nâng: máy vừa lùi vừa lên cao, camera nghiêng dần xuống để giữ chủ đề. Kết quả là chủ đề nhỏ dần giữa một khung cảnh mở rộng. Nhiều ứng dụng có chế độ tự động làm động tác này, gọi tên khác nhau theo hãng; bay tay cho phép bạn kiểm soát nhịp tốt hơn.
Bay ngang và bay vòng: giữ khoảng cách là tất cả
Bay ngang là cảnh "đi cùng": máy trôi song song với bờ biển, đoàn xe hoa, dòng sông. Vì máy di chuyển vuông góc với hướng nhìn, tiền cảnh và hậu cảnh trôi với tốc độ khác nhau, tạo chiều sâu rất mạnh. Lỗi phổ biến là tay vô tình đẩy cần tiến lùi theo, làm khoảng cách thay đổi; tập giữ cần phải chỉ di chuyển theo một trục.
Bay vòng là chuyển động khó nhất trong sáu kiểu khi bay tay. Máy phải gạt sang ngang và đồng thời xoay thân ngược chiều để camera luôn hướng về tâm. Tỷ lệ giữa hai tay quyết định bán kính vòng: gạt ngang nhiều, xoay ít thì vòng rộng; gạt ít, xoay nhiều thì vòng hẹp. Chủ đề trôi khỏi tâm nghĩa là tỷ lệ đang lệch.
Người mới có thể dùng chế độ bay vòng tự động có sẵn trên nhiều máy, chọn tâm và bán kính trên màn hình. Nhưng nên tập bay tay song song vì ngoài hiện trường, tâm cảnh thường không phải điểm cố định: cô dâu chú rể đang đi, chiếc thuyền đang trôi. Mẹo tập: đặt một vật có màu nổi ở bãi trống, bay vòng một phần tư vòng, xem lại xem vật có nằm yên giữa khung không, rồi tăng dần lên nửa vòng.
Nâng thẳng và nhìn thẳng xuống: hai cảnh chỉ flycam làm được dễ dàng
Nâng thẳng là cảnh máy đi từ gần mặt đất lên cao: bắt đầu ở tầm mắt người đứng nhìn một ngôi nhà, rồi vượt qua mái để thấy cả khu phố phía sau. Với camera mặt đất, cảnh này cần cần cẩu; với flycam chỉ cần đẩy cần trái. Để cảnh đẹp, hãy kết hợp nghiêng camera dần từ ngang xuống chúc khi lên cao, hoặc giữ ngang để lộ đường chân trời phía sau vật cản. Bánh xe điều chỉnh góc gimbal trên tay điều khiển thường cho phép cài tốc độ nghiêng chậm; vặn mềm, đều.
Nhìn thẳng xuống (top-down, bird's eye) biến thế giới thành tranh hoạ tiết: ruộng lúa thành ô màu, thuyền trên sông thành nét gạch, người trên bãi biển thành chấm nhỏ có bóng dài. Các chuyển động đi kèm: nâng thẳng lên khi nhìn xuống (khung hình "lùi" ra), xoay thân chậm (khung hình xoay tròn), hoặc trôi theo một đường thẳng như con đường, bờ sông.
Với cảnh nhìn thẳng xuống, cẩn thận ba điều: cánh quạt có thể lọt vào mép khung ở một số máy khi bay nhanh về phía trước vì thân máy chúi xuống; bóng của chính chiếc máy có thể hiện lên khi nắng chiếu sau lưng; và máy che mất tầm nhìn phía trước nên phải chắc khu vực bay không có vật cản cao.
Kết hợp hai chuyển động: từ cảnh đúng sang cảnh có hồn
Khi đã điều khiển được từng trục riêng, bước tiếp theo là kết hợp. Bay tiến kết hợp nâng tạo cảm giác "vượt qua": máy lướt tới một hàng cây rồi bay vọt lên trên để lộ khung cảnh phía sau. Bay ngang kết hợp xoay nhẹ tạo đường cong mềm, gần với bay vòng bán kính lớn. Nâng thẳng kết hợp xoay thân khi nhìn xuống tạo cảnh xoắn ốc lên cao.
Nguyên tắc: chỉ thêm một chuyển động phụ vào một chuyển động chính, và chuyển động phụ phải nhẹ hơn. Ba chuyển động cùng lúc thường làm người xem chóng mặt. Kiểm tra bằng câu hỏi: nếu tắt âm thanh, người xem có hiểu máy đang đưa họ đi đâu không.
Cách luyện hiệu quả là quay một cảnh, xem lại ngay trên tay điều khiển, ghi nhận chỗ giật hoặc chỗ trôi, rồi quay lại. Một số người luyện bằng phần mềm mô phỏng trước khi thử với máy thật để không tốn pin và không rủi ro. Có thể nhờ chatbot gợi ý bài tập kết hợp theo trình độ, ví dụ: "Gợi ý chuỗi 6 bài tập bay kết hợp hai trục cho người đã bay ngang và bay tiến mượt, mỗi bài ghi mục tiêu và lỗi cần tránh."
Chọn chuyển động theo việc quay
Mỗi loại việc có những chuyển động hợp hơn. Đây là gợi ý xuất phát để bạn biến tấu:
- Đám cưới, sự kiện ngoài trời: bay lùi hé lộ từ cổng hoa ra toàn cảnh tiệc, bay vòng cô dâu chú rể ở khoảng cách an toàn, nhìn thẳng xuống bàn tiệc hoặc sân khấu.
- Bất động sản, homestay: bay tiến về mặt tiền, nâng thẳng để lộ vị trí và đường đi, bay vòng chậm quanh công trình, nhìn thẳng xuống để thấy hình dạng khu đất.
- Du lịch, phong cảnh: bay ngang dọc bờ biển, bay tiến qua đỉnh đèo, nhìn thẳng xuống ruộng bậc thang hoặc bãi đá.
- Thể thao, xe cộ: bay ngang song song với người chạy hoặc xe, bay lùi phía trước đối tượng đang tiến tới (cần bay rất thuần thục, hoặc dùng chế độ bám đối tượng).
- Quay tiến độ công trình: lặp lại đúng cùng một chuyển động ở cùng điểm và độ cao mỗi kỳ, thường dùng bay theo điểm lập sẵn để so sánh được.
Kịch bản chi tiết theo từng loại việc nằm ở các danh mục flycam sự kiện và flycam bất động sản; ở đây chỉ là phần kỹ thuật chuyển động dùng chung.
Ví dụ giả định: một lượt pin quay homestay ven hồ bằng sáu chuyển động
Để thấy sáu chuyển động nối vào nhau thế nào, thử đi qua một lượt pin với một homestay nhỏ nằm ven hồ, có cầu gỗ chạy ra mặt nước. Đây là ví dụ giả định, thời lượng mỗi cảnh chỉ là gợi ý, bạn điều chỉnh theo máy và theo gió thực tế.
Cảnh đầu là nâng thẳng từ sát mặt cầu gỗ: máy đứng thấp sau lan can, camera nhìn ngang, rồi lên chậm cho tới khi mặt hồ và dãy núi phía xa hiện ra. Cảnh này mở phim và cho người xem biết đây là hồ. Cảnh hai là bay tiến sát mặt nước về phía nhà, giữ độ cao ổn định, tiền cảnh là mặt nước trôi nhanh dưới khung. Cảnh ba là bay ngang dọc hiên nhà ở độ cao ngang mái, có hàng cây làm lớp gần để thị sai rõ hơn.
Cảnh bốn là bay vòng quanh cầu gỗ khi có một người đứng ở đầu cầu, giữ người ở giữa khung, bán kính đủ rộng để không phải sửa hướng liên tục. Cảnh năm là nhìn thẳng xuống mái nhà và cầu gỗ, tạo nhịp nghỉ giữa các cảnh chuyển động nhiều. Cảnh cuối là bay lùi hé lộ: bắt đầu gần nhà, bay lùi và lên dần để cả khu nằm gọn giữa hồ và đồi, dùng làm cảnh kết.
Sáu cảnh, mỗi cảnh khoảng 15 đến 25 giây kể cả hai giây đứng yên ở đầu và cuối, cộng thời gian di chuyển giữa các điểm, vừa một lượt pin của nhiều máy phổ thông nếu bạn đã tính trước đường bay. Ghi nhớ thứ tự này giúp bạn làm việc nhanh, còn khi dựng có thể đảo thứ tự tuỳ nhịp nhạc.
Câu hỏi thường gặp
Bay vòng bằng tay khó quá, có nên dùng chế độ tự động luôn?
Dùng chế độ tự động khi tâm cảnh đứng yên và bạn cần một vòng đều, đó là lựa chọn hợp lý. Nhưng nên tiếp tục tập bay tay vì nhiều cảnh thực tế có tâm di chuyển hoặc cần thay đổi bán kính giữa chừng, việc mà chế độ tự động làm không mượt.
Tốc độ bao nhiêu thì gọi là chậm và mượt?
Phụ thuộc khoảng cách tới chủ đề. Càng gần chủ đề, cùng tốc độ trông càng nhanh. Cách kiểm thực tế là xem lại trên màn hình lớn: nếu mắt kịp đọc tiền cảnh khi nó trôi qua, tốc độ đã ổn. Quay thêm một bản chậm hơn để dự phòng luôn là lựa chọn an toàn.
Có nên chỉnh độ nhạy cần gạt và đường cong phản hồi?
Có, nếu ứng dụng cho phép. Giảm độ nhạy vùng giữa giúp động tác khởi đầu mềm hơn, giảm tốc độ xoay thân giúp bay vòng dễ hơn. Hãy đổi từng thông số một và bay thử để cảm nhận, ghi lại cài đặt ưa thích để khôi phục khi cập nhật ứng dụng.
Quay bay lùi gần người có nguy hiểm không?
Có rủi ro vì máy lùi vào vùng khó quan sát, và người dưới đất có thể di chuyển bất ngờ. Giữ khoảng cách an toàn với người, có người quan sát, bay thử đường lùi trước khi quay. Các nguyên tắc an toàn bay khi gần người có ở trang Không Phận.
Một cảnh nên kéo dài bao lâu cho mỗi chuyển động?
Khi quay, mỗi chuyển động nên kéo dài 10 đến 15 giây cộng hai giây đứng yên ở đầu và cuối. Khi dựng, mỗi cảnh thường chỉ lên hình vài giây, nhưng đoạn dài cho phép chọn khúc đẹp nhất và khớp nhịp nhạc.
Có nên nghiêng camera trong lúc máy đang bay ngang?
Được, nhưng nghiêng rất chậm và có chủ ý, ví dụ để giữ chủ đề trong khung khi khoảng cách thay đổi. Nghiêng camera liên tục không lý do làm cảnh như bị lắc. Một chuyển động chính, một điều chỉnh nhẹ là đủ.